Anarchokomunizm
Z Anarchopedia
Spis treści |
[edytuj] Początek
Głównym ideologiem, a zarazem twórcą anarchokomunizmu był rosyjski książe Piotr Kropotkin, który teorie swoje oparł o przyrodoznawstwo. Była to więc swoista próba naukowego ugruntowania anarchizmu w oparciu o tradycje pozytywizmu, empiryzmu i ewolucjonizmu.
Obserwując przyrodę Kropotkin doszedł do wniosku, iż współzawodnictwo jest zawsze szkodliwe dla gatunku, zaś pomoc wzajemna stanowi najlepszy środek zapewniający każdemu bezpieczeństwo oraz przyczynia się do postępu fizycznego, umysłowego i moralnego. Kropotkin wierzył w naturalną dobroć ludzi, ufał iż w warunkach nieskrępowanej wolności wrodzona dobroć zatryumfuje ostatecznie w człowieku. Wychodząc z takiego założenia Kropotkin, jak pisze Anna Żuk, uważał iż anarchista powinien być nie tylko rycerzem, ale i świętym, który bezinteresownie spieszy na pomoc bliźnim, broni biednych i słabych oraz odrzuca zemstę jako nieodpowiadanie złem na zło. Całe zło zaś w świecie bierze się ze sprzecznych z naturą sztucznych instytucji i struktur, które krępując wolną, spontaniczną działalność jednostek uniemożliwiają realizację naturalnych, wrodzonych ideałów równości i sprawiedliwości.
[edytuj] Organizacja społeczna i polityczna
[edytuj] Społeczeństwo
Anarchizm komunistyczny dąży do społeczeństwa opartego na pomocy wzajmnej i wzajemnym poszanowaniu samych siebie, pełnej wolności, równości, braku przymusu i władzy politycznej. Organizacja społeczeństwa , ma nastąpić w dwóch aspektach - komunistycznym oraz anarchistycznym, wobec związku między trybem produkcji i jego politycznej formy.
Społeczeństwo powinno zostać oparte na "wolnej komunie", połączonymi ze sobą drogą federacjonizmu bezpaństwowego. Piotr Kropotkin, odróżniał 2 podstawowe typy organizacji federacji:
- ze względu na terytorium i sąsiedctwo
- ze względu na funkcję danej komuny(jej produkcję) - federacja handlu
Jednakże po mimo rozwoju tych komun, nie mogą one wyjść z kolektywistycznego modelu.
[edytuj] Podejmowanie decyzji
Wszystkie decyzjie dotyczące działania danej jednostki terytorialnej, to też modelu gospodarczego, redystrybucji dóbr etc. powinny być podejmowane na walnych zgromadzeniach wszystkich członków danej wspólnoty, gdzie każdy miałby równy głos, mógłby proponować i argumentować swoje racje i propozycje. Decyzje powinny być podejmowane według zasady większościowej.
Wiele osób komunizmowi zarzuca w ten sposób przymus społeczny i decyzyjny, aczkolwiek zawsze wobec osób, które nie godziły się na dane rozwiązanie powinny zostać podjęte działania alternatywne oraz same decyzje powinny być podejmowane na drodze kompromisu.
Inną kwestią pozostaje, fakt iż komunizm może oznaczać zwoływanie walnych zgromadzeń w niemal każdej, najbardziej błachej, sprawie dotyczącej danej komuny. Nie, nie jest to prawda, dlatego gdyż komunizm nie wyklucza samodzielnego podejmowania decyzji w kwestiach małej rangi, ale również zbiorowego podejmowania decyzji np. przez dany zakład pracy, jeżeli nie koliduje to z dobrem ogółu oraz nie oznacza nagłej, rewolucyjnej zmiany (np. produkcji).
[edytuj] Wymierzanie sprawiedliwości
[edytuj] Federacjonizm i delegatura
Autonomiczne jednostki komunistyczne, łączą się ze sobą na zasadach federalizmu anarchistycznego. Federacjonizm tego typu jest przeciwieństwem federacjonizmu państwowego, w którym to federacje oddają część swoich kompetencji rządowi federalnemu.
W anarchizmie komunistycznym, w każdej jednostce terytorialnej podjęta zostaje dyskusja podczas zgromadzenia w celu wybrania delegata, który zakomunikuje na zebraniu federacyjnym decyzje podjęte przez te lokalne zgromadzenia podczas kongresu delegatur, następnie podejmując dyskusje w celu zawarcia wspólnych lub kompromisu interesów. Oczywiście delegat, jeżeli nie spełnia oczekiwań danego samorządu, może zostać w każdej chwili odwołany.
Taki model przedstawicielstwa danej duże poczucie bezpieczeństwa danego kolektywu i w przeciwieństwie do systemu demokracji-burżuazyjnej, daje on możliwość odwołania takiego delegat, jeżeli dana komuna uzna, że nie spełnia on oczekiwań tego ogółu.
[edytuj] Lenistwo
Na sam początek należy się zastanowić czym ono jest i do czego się ono odnosi. Piotr Kropotkin, uważał bowiem, że osoby które nie chcą pracować - tzn. osoby takie które nie pracują bo im się nie chce pracować a nie:
- starcy
- niedołężni
- dzieci
- kobiety w ciąży lub wychowujące dzieci
- itd.
Nie powinny mieć w ogóle dostępu do owoców pracy i środków produkcji danego kolektywu, lecz pogląd ten mocno zrewidował Guiileme, który to bowiem uważał, że nawet takich osób nie można pozostawić bez opieki i stosować wobec nich tegoż "przymusu ekonomicznego" i każda osoba która nie chce pracować - powinna otrzymywać przysłowiowe wino i chleb.
Pogląd ten został zrewolucjonizowany już przez współczesnego anarcho-komunistę - Aleksandra Berkamana, który to wysnuł wniosek, że tak naprawdę nie ma człowieka, który nie chce pracować, lecz po prostu nie znalazł on dla siebie pracy/powołania, która by go rozwijała i satysfakcjonowała, dlatego też należy tworzyć miejsca pracy i zakłady przeznaczone dla każdego.
[edytuj] Opieka społeczna
Michał Bakunin potem większość teoretyków anarchizmu, postulowała wprowadzenie powszechnego szkolnictwa jako inicjacja ku wolności, domy opieki nad starymi, chorymi i niezdolnymi do pracy.
Osoby nie zdolne do pracy(starcy, inwalidzi, chorzy, osoby wychowujące dzieci, kobiety w ciąży oraz dzieci) powinny być utrzymywane przez cały kolektyw i winne mieć one taki sam dostęp do owoców pracy danej wspólnoty jak osoby pracujące.
[edytuj] Służba zdrowia i szkolnictwo
Służba zdrowia powinna być całkowicie wolno dostępna dla każdego, darmowa, równa... A jej utrzymaniem powinien zając się dany kolektyw, lub sieć kolektywów, lecz niezależnie od tego czy dana osoba pochodzi z danego/danych kolektywu/ów powinna mieć całkowicie wolny dostęp do służby zdrowia. Jest to naturalną konsekwencją pełnej równości, wolności oraz systemu komunistycznego jak i humanitaryzmu.
Kwestia szkolnictwa pozostaje do tej pory nie rozwiązana i na przeciwko siebie stoi kilka obozów, zwolenników lub przeciwników np. obowiązkowego szkolnictwa, modelu nauczania(czy tez nowymi metodami, czy też tradycyjnymi), czy też nauczanie początkowe powinno odbywać się w domu czy też w specjalnie przygotowanych do tego placówkach pedagogicznych.
[edytuj] Gospodarka
[edytuj] Uspołecznienie
Anarchizm komunistyczny, podobnie jak Anarchizm kolektywistyczny, pragnie uspołecznić wszystkie środki produkcji w ramach danej jednostki terytorialnej:
- Gospodarka w obrzędzie danej wspólnoty, powinna zostać całkowicie uspołeczniona, tzn. że dany samorząd terytorialny powinien kontrolować wszelkie dobra, surowce itd. natomiast poszczególne osoby powinny być jedynie ich użytkownikami. Np. Rolnictwo gdzie ziemia należy do całego społeczeństwa i winna ona być uspołeczniona, to znaczy kontrolowana przez ogół danej jednostki terytorialnej a chłopi powinni być jedynie jej użytkownikami, którzy zajmowali by się jej uprawą i za owoce tej pracy, winni mieć dostęp do owoców pracy ogółu.
- Uspołecznienie oznacza, że każdy członek komuny, będzie miał pełny, równy, sprawiedliwy dostęp do dóbr należących do komuny, jak i do ich podziału pomiędzy posz. członków.(Wspólne dzielenie się owocami pracy) tzn. że dany samorząd, jako całość i jednostki będą kontrolować całość środków produkcji czyli gospodarkę tejże wspólnoty.
- Gospodarka ta, zarządzana byłaby więc przez daną wspólnotę oddolnie, co gwarantowałoby zarówno spełnianie bieżących potrzeb, oraz pełną równość i sprawiedliwość.
- (...)czyż można wątpić, że w dniu w którym narzędzia produkcji zostaną oddane do użytku ogółu, gdy wszyscy pracować będą wspólnie, a praca, odzyskując należne jej miejsce, wytwarzać będzie o wiele więcej, niż potrzeba na zaspokojenie wszystkich ludzkich potrzeb - czyż można wątpić że wtedy tendencja ta, już dziś tak potężna, upowszechni się tak dalece, iż stanie się właśnie zasadą życia społecznego(...)
- (...)za pieniądze - mówili - można kupić wszystko, czego potrzeba; okazało się szakże niebawem, że była to droga błędna; historia współczesna doprowadza jednostkę do przekonania, że bez pomocy wzajemnej i współdziałania nic nie wskóra, nawet jeśli kufry swe wypełni po brzegi(...)
Dosyć istotną kwestią, dlaczego anarchokomunizm odrzuca własność prywatną przy jednoczesnym utrwalaniu "pracy społecznej" pozostaje skomplikowany proces tworzenia produktów. O ile w średniowieczu, jak pisał Piotr Kropotkin, ustalenie kto jest autorem danego produktu było dosyć proste(gdyż większość produktów na wsi, pochodziła z własnej roboty) to o tyle, w czasach współczesnych nie jesteśmy w stanie stwierdzić, kto jest autorem danego produktu. Spowodowane jest to gwałtownym rozwojem przemysłu i gospodarki, co doprowadziło do przeplatania i wzrostu wzajemnych zależności, pomiędzy różnymi gałęziami produkcji, co krzyżuje je między sobą, więc stosowanie zasady indywidualności do przemysłu, mija się z celem i nie ma żadnych podstaw.
- "Czy można określić, jaka cząstka bogactw, w których nagromadzeniu bierzemy wszyscy udział, należy się każdemu z nas?"
Tak więc wszystko dokonywane jest wspólną pracą i każdy korzysta z pracy kogoś innego - tkacze z pracy hodowli owiec, inżynierowie z pracy robotników, przemysł samochodowy z przemysłu metalurgicznego i naftowego...
[edytuj] Podział pracy
Guiileme zakład konieczność zniesienia wszelkiego rodzaju pośrednictwa pomiędzy produkcją a dystrybucją oraz zniesienia wszelkiego rodzaju biurokracji, co miało spowodować wzrost produkcji oraz jakości pracy. Piotr Kropotkin dodatkowo postulował rozdzielenie produkcji na dwie części - "konieczną", w której miały się znaleźć gałęzie gospodarki, które zapewniają człowiekowi byt oraz na "luksusową", czyli na tę część gospodarki, która poprawia byt człowieka i poprawia komfort życia.
Piotr Kropotkin uważał, że po odbyciu kilku kroków do komunizmu, jak uwłaszczenie ziemi, kolektywizacja jej, przejęcie przez pracowników zakładów pracy, zniesienie systemu kapitalistycznego, systemu zarobku, wymiany towarowej i wprowadzeniu wolnej dystrybucji dóbr, zniesienie instytucji państwowych oraz biurokracji, produkcja sama z siebie powinna stać się duża, gdyż zmienił by się jej cel - teraz nie zaspokajała ona by "wolnego rynku", oraz egoistycznych chęci zysku klasy posiadającej, lecz realne zapotrzebowanie społeczeństwa, gdyż właśnie w takim kierunku miałaby być zwrócona. Jednocześnie miano by wyeliminować wszystkie trudności oraz "marnowanie", płynące z gospodarki kapitalistycznej.
[edytuj] Owoce pracy
Jak już zostało wspomniane wcześniej, każdy człowiek za swą pracę, powinien otrzymywać wolny i równy dostęp do owoców pracy danego ogółu. Tylko taki model gospodarczy dostarcza człowiekowi realnej wolności (np. poprzez decydowanie o gospodarce), relatywne spełnianie jego potrzeb oraz realną równość i sprawiedliwość.
[edytuj] Efektywność pracy
Jak już wcześniej zostało wspomniane - gospodarka planowana oddolnie, przez ogół - powinna spełniać, lub starać się spełniać zapotrzebowanie ogółu mieszkańców danego kolektywu. Zwolennicy kapitalizmu, są zdania że człowiek tylko gdy myśli o swoim własnym interesie, pracuje produktywnie - wg. [[Piotr Kropotkin}Piotra Kropotkina]], jest to ogromną manipulacja, ze strony liberałów, gdyż na okresy największego rozkwitu ekonomii(produkcji) oraz techniki przypadają na epoki, kiedy człowiek najbardziej marzył o szczęściu powszechnym(Renesans, Oświecenie) - co by było gdyby, wielcy badacze, odkrywcy - myśleli o swoim dobrze a nie o dobrze ogółu, to by czy powstały technologie, które zrewolucjonizowały świat ?
Dodatkowo jak dowodził Piotr Kropotkin, produkcję rolną i przemysłową w każdej chwili można zwiększyć nawet czterokrotnie, organizując ją na pracy społecznej, likwidując pośrednictwo.
[edytuj] Nadprodukcja
Już teraz, większość gałęzi przemysłu ma znaczną nadprodukcję, która jednak - albo jest niszczona(aby czasem nie spadły ceny) albo dobra te znajdują się w rękach garstki elit. Co powoduje, że społeczeństwo, w systemie kapitalistycznym, nigdy nie będzie posiadało wystarczającej ilości dóbr materialnych, tak by nie sprzedawać się i nie trudnić się pracą najemną a prawdą jest to, że gdyby używano środków produkcji, miarodajnie i rozwagą - to wszystkie potrzeby ludności, powinny zostać spełnione, już na obecnym poziomie rozwoju.
[edytuj] Wartość pracy
Anarchokomunizm wyklucza mierzenie wartości pracy, ponieważ jako takiej nie da się zmierzyć, otóż:
- Wartość jest tym czym dana rzecz jest warta, ale cena jest zupełnie nie adekwatna do tej wartości(Kapitalizm), Karol Marks natomiast uważał, że wartością, jest trud i czas włożony w wyprodukowanie tego przedmiotu, ale ten pomiar również jest nie prawdziwy, można tutaj przysłużyć się pewnym przykładem:
- Stolarz pracował 3 godziny by zrobić kuchnię, w tym samym czasie chirurg przez pół godziny operował, jednocześnie ratując życie człowiekowi. Tak więc według tej teorii(Marksa) oraz teorii kapitalistycznej z formalnego punktu widzenia praca stolarza jest więcej warta niż praca chirurga, który uratował życie. Jest to oczywiście nonsens i się nie da zmierzyć wartości pracy danego człowieka.
To samo tyczy się wartości przedmiotów, ich wartości również nie da się zmierzyć, ponieważ dla jednego człowieka dany przedmiot jest najcenniejszym skarbem, dla drugiego może być bezużytecznym śmieciem.
[edytuj] Wymiana towarów
Anarchokomunizm odrzuca wymianę towarów jaką taką, szczególnie wymianę cenową wymianę towarów, ponieważ takowa wymiana towarowa sprowadza się do kierowania się egoistycznymi zachciankami w celu zysku, tak więc do pewnej formy kapitalizmu.
Anarchokomunizm występuje przeciwko jako takiej wymianie, ponieważ takowa wymiana(teoretycznie) musi odbywać się według wartości oraz zapotrzebowania na dany produkt, tak więc jeżeli nie możemu ustalić wartości danego przedmiotu, tak więc wymiana w rozumowaniu kapitalistycznym jest nie możliwa. Naturalną konsekwencją tego jest fakt, konieczności dokonywania wolnej wymiany towarów dokonywane według kryteriów konieczności danego produktu.
Piotr Kropotkin występował przeciwko teorii "wymiany bezpośredniej" Proludhona. Wprawdzie, teoretycznie, wymiana tego typu miała znieść system zarobku oraz zysku, lecz w nie należyty sposób zabezpieczała przed kumulacją środków produkcji w rękach producentów i dystrybutorów.
Wraz ze zniesieniem wymiany towarowej, lub ograniczenia jej do niezbędnego minimum, natępuje konieczność zorganizaowanie, bardzo dobrego i skutecznego podziału pracy.
[edytuj] Własność
Piotr Kropotkin w swych dziełach dowodził, iż człowiek ma być całkowicie wolny i każdy człowiek ma się cieszyć taką samą wolnością, tzn. że przymus jakiegokolwiek rodzaju jest ingerencja w Twoją wolność.
Dlatego też, własność prywatna, dziedziczenie oraz różnego rodzaju monopole muszę zostać wyeliminowane, jako jedna z podstaw nierówności. Z drugiej strony, własność prywatna jest źródłem nacisku oraz przymusu wobec człowieka, stosowaną przez kapitalistów, powoduje również kumulację kapitału oraz środków produkcji, gdzie system kapitalistyczny, opierając się na własności prywatnej powoduje posiadanie środków produkcji przez wąską grupę ludzkości, to znaczy, że są oni w stanie kierować i zmuszać tych ludzi do pracy poprzez "terror gospodarczy" i decydować o światowej produkcji i podziale dóbr, tak więc nasza niewola i niemożność, tkwi głównie z funkcji jaką pełni własność prywatna, która stoi na straży i u podstaw kapitalizmu oraz naszej sytuacji.
[edytuj] Osiągnięcie Celu
Przyszły ustrój Kropotkin chciał osiągnąć na drodze rewolucji społecznej, którą traktował jako zjawisko przyrodnicze będące okresem przyspieszonej ewolucji. Podstawowym zaś zadaniem rewolucji ma być zdobycie chleba, czyli zaspokojenie podstawowych potrzeb społecznych. Ma to być, odmiennie niż u Bakunina, proces długotrwały, żywiołowy i zróżnicowany, który ostatecznie doprowadzi do powstania anarchokomunistycznego modelu życia. Proponowany przez siebie przyszły ustrój społeczny Kropotkin określa mianem komunizmu anarchistycznego, bez rządu, komunizmu ludzi wolnych. Wyobraża sobie przyszłe życie jako swobodna federacja jednostek i grup, dobrowolnie zrzeszających się w komuny w celu osiągnięcia zamierzonego celu. Uważa przy tym iż jednostka sama nie krępowana paragrafami prawa będzie współdziałać z innymi w duchu pomocy i sympatii. W komunach anarchistycznych ma nastąpić zniesienie własności prywatnej, a ziemia, kapitał i narzędzia produkcji mają być wspólną własnością całej komuny. W odróżnieniu jednak od anarchokolektywizmu Bakunina, gdzie każdy otrzymywał wytworzoną prze siebie część produktów, Kropotkin rzuca hasło "każdemu według potrzeb". Postuluje iż każdy człowiek komuny ma prawo do takiej ilości dóbr, przez nią wytworzonych, jaką potrzebuje, a nie tylko taką jaką był w stanie sam wypracować. Głosi on postulat "bierzcie ile wam potrzeba"64. Jest to niegłupia myśl, jak ją podsumowuje Franciszek Ryszka, gdyż zasada podziału każdemu według pracy, jest zasadą nie do zrealizowania, dlatego iż nie ma żadnego miernika przeliczającego jedną pracę na inną. Czyli zasada każdemu według pracy jest nierealna, a ponadto umożliwia tworzenie przywilejów przez to iż jedni cenią wyżej swoją pracę od drugich. W swojej wizji równości wszystkich członków komun idzie dalej postulując iż społeczeństwo anarchistyczne powinno zagwarantować wszystkim przedmioty niezbędne do życia, jak również nieść pomoc słabym, chorym i nie mogącym już pracować. Pisze także iż przedmioty zbytku są ważne, gdyż naruszają monotonię życia i pracy. Postuluje przy tym iż każdy członek komuny ma moralny obowiązek pracy. Przewiduje iż w ówczesnym stanie zaawansowania techniki 5-godzinna praca wystarczy dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb członków komuny. Pozostały zaś czas będzie można poświęcić na wytwarzanie przedmiotów zbytku.
Jednak w odróżnieniu od Bakunina w kreślonej przez siebie wizji federacji komun, nie widzi w nich miejsca dla takich instytucji jak administracja, kierowanie, produkcja, sądownictwo, policja czy wojsko. Uważa on bowiem iż po wyzwoleniu się człowieka z więzów państwa, wolna jednostka wraz z autonomiczną wspólnotą wykreuje "porządek spontaniczny", nie wymagając przy tym instytucjonalnych gwarancji czy przymusu.
Widzimy więc, iż sedno komunizmu anarchistycznego Kropotkina podobnie jak u Bakunina oznacza postulat wolności jednostki wyrażającej się w powstawaniu niezależnych, wolnych komun anarchistycznych połączonych w swobodną, wolną federację. I podobnie jak w anarchokolektywizmie narzędzia, ziemia i kapitał stanowią własność wspólną, z tą tylko różnicą, iż każdy człowiek komuny ma prawo korzystać z owoców wspólnej pracy w takim zakresie jakie ma potrzeby. Postulat "każdemu według potrzeb" kładzie mocny nacisk na absolutną równość w przyszłym systemie społecznym proponowanym nam przez Kropotkina68. On też jako pierwszy pośród anarchistów akcentuje tak silnie potrzebę współpracy, współdziałania miast współzawodnictwa. To on pierwszy wśród anarchistów uświadamia nam iż tylko drogą kooperacji, wspólnego wysiłku pojedyncze jednostki, społeczeństwo, a wreszcie cała ludzkość jest w stanie osiągnąć bardzo wiele. Tylko w ten sposób możemy się przyczynić do postępu zarówno technicznego jak i moralnego.
[edytuj] Anarchokomunizm wczoraj
[edytuj] Komuna Paryska
Komuna Paryska 1871 roku odegrała ważną rolę w rozwoju zarówno idei, jak i ruchu anarchistycznego. Bakunin wówczas napisał komentarz, że
- "rewolucyjny socjalizm [tj. anarchizm] dopiero przepuścił pierwszą próbę uderzenia i praktycznego urzeczywistnienia podczas Komuny Paryskiej" [Bakunin o anarchizmie].
Komuna Paryska została utworzona po przegranej Francji w wojnie francusko-pruskiej. Francuski rząd próbował wysłać żołnierzy, aby odebrali działa paryskiej Gwardii Narodowej. Miało to zapobiec dostaniu się ich w ręce ludności. Żołnierze odmówili otworzenia ognia do szydzącego z nich tłumu i zwrócili swoją broń przeciwko własnym oficerom. Był to osiemnasty marca; zaczęła swe istnienie Komuna.
Wielu anarchistów odgrywało istotną rolę w Komunie -- na przykład Louise Michel, bracia Reclus i Eugene Varlin (później zamordowany podczas represji po stłumieniu Komuny). Jeżeli chodzi o reformy zainicjowane przez Komunę, takie jak: ponowne otwarcie zakładów pracy jako spółdzielni, to anarchiści mogli ujrzeć, jak ich pomysły stowarzyszeń robotniczych zaczęły się realizować. Do maja 43 zakłady pracy były kierowane wspólnie, a Muzeum Luwru pełniło funkcję fabryki amunicji i broni kierowanej przez radę robotniczą. Powtarzając postulaty Proudhona zebranie Związku Mechaników i Stowarzyszenia Robotników Metalurgicznych stwierdziło, że "nasze wyzwolenie ekonomiczne . . . może być uzyskane tylko poprzez tworzenie stowarzyszeń robotniczych, które same w sobie mogą przekształcić nasze położenie - tych, co pobierają płace, uczynić stowarzyszonymi". Uczestnicy owego zebrania dali instrukcje swoim delegatom do Komisji Komuny ds. Organizacji Pracy, aby wspierali następujące cele:
- "Zniesienie wyzysku człowieka przez człowieka, ostatniej pozostałości niewolnictwa;
- "Organizowanie pracy w stowarzyszeniach wzajemnej pomocy, nierozdzielnych od kapitału"
W ten sposób mieli nadzieję na zapewnienie realizacji postulatu, że "równość nie może pozostać pustym słowem" w Komunie. [Komuna Paryska roku 1871: spojrzenie z lewej strony, pod redakcją Eugene Schulkinda]. Związek Inżynierów przegłosował na zebraniu 23-ego kwietnia, że od tej pory celem Komuny powinna być "ekonomiczna emancypacja", która winna "organizować pracowników drogą stowarzyszeń, w których panowałaby wspólna odpowiedzialność", aby "powstrzymać wyzysk człowieka przez człowieka" [zacytowane przez Stewarta Edwardsa, Komuna Paryska roku 1871].
[edytuj] Rewolucja w Hiszpanii
W burzliwych dniach po 19 lipca, władza i inicjatywa naprawdę spoczywały w rękach szeregowych członków CNT i FAI. To właśnie zwyczajni ludzie, bez wątpienia pod wpływem FAIstas (członków FAI) i bojowników CNT, byli tymi, którzy po pokonaniu faszystowskiej rebelii uruchomili na nowo produkcję, podział dóbr i ich konsumpcję (oczywiście według bardziej egalitarnych zasad), a także organizowali milicje i zgłaszali się do nich na ochotnika (dziesiątkami tysięcy). Milicje te miały zostać wysłane w celu oswobodzenia tych części Hiszpanii, które znajdowały się pod rządami Franco. Wszystkimi możliwymi sposobami klasy pracujące Hiszpanii tworzyły za pomocą swoich własnych działań nowy świat, oparty na ich własnych ideach sprawiedliwości społecznej i wolności -- ideach inspirowanych oczywiście przez anarchizm i anarchosyndykalizm.
Naoczne świadectwo George'a Orwella dotyczące rewolucyjnej Barcelony pod koniec grudnia 1936 roku przedstawia wyrazisty obraz społecznej transformacji, jaka się rozpoczęła:
- "Anarchiści mieli wciąż faktyczną kontrolę nad Katalonią, a rewolucja znajdowała się jeszcze w pełnym rozpędzie. Każdemu, kto był tutaj od początku, prawdopodobnie zdawało się już w grudniu czy styczniu, że rewolucyjny okres zmierza ku końcowi; ale gdy ktoś przybył prosto z Anglii, to dla niego wygląd Barcelony był nieco wstrząsający i przytłaczający. Po raz pierwszy w życiu znalazłem się w mieście, gdzie klasa robotnicza znajdowała się u steru. Praktycznie każdy budynek, niezależnie od rozmiarów, został przejęty przez robotników i przyozdobiony czerwonymi flagami lub czerwono-czarną flagą anarchistów; na każdej ścianie został namazany sierp i młot oraz inicjały rewolucyjnych stronnictw; niemal w każdym kościele pozostawiono tylko gołe ściany, a obrazy spalono. Tu i ówdzie kościoły były systematycznie demolowane przez bandy robotników. Każdy sklep i kawiarnia posiadały napis, mówiący, że zostały skolektywizowane; nawet miejsca pracy pucybutów zostały skolektywizowane, a ich skrzynki pomalowane na czerwono-czarno. Kelnerzy i nadzorcy sklepowi patrzyli ci prosto w twarz i traktowali cię jak równego sobie. Służalcze, a nawet grzecznościowe formy zwracania się do rozmówców na jakiś czas zanikły. Nikt nie mówił 'Sentilde' ani 'Don', ani nawet 'Usted'; każdy zwracał się do każdego 'towarzyszu' albo 'ty', i mówił 'Salud!' zamiast 'Buenos dias'. . . Przede wszystkim, istniała wiara w rewolucję i przyszłość, uczucie nagłego wyłonienia się ery równości i wolności. Ludzkie istoty próbowały się zachowywać jak ludzkie istoty, a nie jak trybiki w kapitalistycznej maszynie" [ W hołdzie Katalonii ].
W objętej ruchami rewolucyjnymi republikańskiej części Hiszpanii, na większości terenów pozbyto się władzy. Na ich miejscu powstały komitety rewolucyjne , rady, gminy, samorządy, komuny zdominowane przez anarchistów i socjalistów. Większość fabryk przeszła w ręce robotników, kolektywizowano wsie. Kolektywy zaczęły budować własne zaplecza: nowe szkoły, gazety. Otwarto I udostępniono publicznie muzea i biblioteki. Rozpoczęto produkcję żywności, organizowano teatry. Odbywały się comiesięczne spotkania, na których w obecności wszystkich podejmowano decyzje dotyczące kolektywów. W wielu regionach wycofano pieniądze , a zwiększając hodowle, handel i produkcję nastawiono się na wymianę.
Rewolucja Hiszpańska(1936-1939)
[edytuj] Anarchokomunizm dzisiaj
[edytuj] Organizacje
- Workers Solidarity Movement - Irlandia
- Federazione dei Comunisti Anarchici
- Anarchist Federacion - brytyjska FA
- THE NORTHEASTERN FEDERATION OF ANARCHO-COMMUNISTS - Kanada/USA
- CNT
- FAI
[edytuj] Wybitne Postacie
[edytuj] Działanie
[edytuj] Anarchokomunizm w Polsce
[edytuj] Historia
Pierwszym polskim ugrupowaniem anarchistycznym było: "Polskie Towarzystwo Socjaldemokratyczne", którego celem było zniesienie wszelkiej władzy politycznej a "(...)drogą rewolucji społecznej miało nastąpić przejęcie ziemi przez gminy a fabryk przez stowarzyszenia robotnicze, zorganizowano w wolne związki gminne i robotnicze", lecz niestety po powstaniu PPS i SDKPiL rozpadło się a wielu jego członków przeszło do tych ugrupowań.
OD końca XIX wieku i na początku XX wieku, w Polsce nastąpił gwałtowny wzrost liczby ugrupowań anarchistycznych, co niezwykle niepokoiło siły Narodowe, Ludowe oraz Socjalistyczne.
W 1903 roku, w inicjatywy biłostockich żydów, powstaje ugrupowanie "Walka", pierwsze, silniejsze ugrupowanie anarchistyczne na ziemiach polskich, złożone głównie z anarcho-komunistów, utrzymujące kontakt z rewolucjonistami z Rosji(Chleb i Wolność) oraz Francji i Hiszpanii. Stosują oni terror ekonomiczny oraz indywidualny. Wspiera strajki, podkłada bomby pod mieszkania i nieruchomości fabrykantów znanych z wyzysku robotników, nie cofa się nawet przed szantażem, czy zabójstwami wobec łamistrajków. Członkowie "Walki" będąc anarchokomunistami dążyli do kolektywizacji, którą chciano osiągnąć w drodze spontanicznej rewolucji mas bezrobotnych i robotników niewykwalifikowanych.
Historycy uważają, że grupa "Walka" jest nie tylko pierwszą grupą rewolucyjną na ziemiach polskich, lecz również na ziemiach rosyjskich.
Wybuch rewolucji w Petersburgu w 1905 roku i wydarzenia "krwawej niedzieli" przyczyniły się do zwiększenia aktywności organizacji anarchistycznych. Bieg wydarzeń sprawił iż wzrosły sympatie dla działalności terrorystycznej. Tym bardziej iż do Białegostoku z Odessy przyjechał Juda Grossman, główny teoretyk programu "Czarnoznamieńców", zwanych tak od nazwy organizacji "Czarnoje Znamia" (Czarny Sztandar). Zorganizował on konferencję, w wyniku której wśród białostockich anarchistów dokonało się przewartościowanie przekonań politycznych. O ile wcześniej sympatyzowali oni z kropotkinowskim kierunkiem organizacji "Chleb i Wolność" to teraz w większości przychylili się do programu "Czarnego Sztandaru". Juda Grossman głosił konieczność stałych, permanentnych wystąpień proletariatu oraz masowego antyburżuazyjnego terroru. Nowością było tu stworzenie pojęcia "terror bezmotywny". Według Grossmana bowiem obiektem ataku powinien stać się każdy wyzyskiwacz, nawet jeśli nie ma konkretnego powodu by go zabić. Jest winny ponieważ należy do klasy wyzyskiwaczy. W krótkim czasie białostockie grupy anarchokomunistycznego Czarnego Sztandaru urosły w siłę i liczyły około 500 osób. W 1906 roku stworzyły silną federację, składającą się z polskich i żydowskich robotników. Również i w Wilnie działały oddziały Czarnego sztandaru. Jednak w czerwcu 1906 roku wojsko dokonuje pogromu ludności żydowskiej. Ma to olbrzymie znaczenie dla całego białostockiego ruchu anarchistycznego, jako że znakomita większość działaczy wywodziła się ze środowiska żydowskiego. W wyniku tego pogromu część działaczy wyemigrowała, a część została skutecznie zastraszona, co spowodowało, iż działalność anarchistyczna w Białymstoku zupełnie zanikła.
Tymczasem w Warszawie już w styczniu 1905 roku z kół dyskusyjnej młodzieży robotniczej powstała licząca około osób grupa o nazwie "Międzynarodówka". Posiadała ona 4 oddziały wyspecjalizowane, zajmujące się zdobywaniem broni i materiałów wybuchowych, drukiem ulotek i materiałów propagandowych oraz werbowaniem nowych członków i kontaktem z innymi grupami. W 1905 ogłosiła manifest wzywający do strajku powszechnego. Jej członkowie prowadzili agitację wśród robotników, organizowali sabotaż, podpalali piekarnie by rozdać chleb najuboższym.
W sierpniu 1905 roku luźne środowiska anarchistyczne w Warszawie przyjęły nazwę Warszawska Grupa Anarchistów-Komunistów "Internacjonał". Grupa składała się w większości z młodzieży żydowskiej. Oprócz zamachów bombowych prowadziła działalność ekspriopracyjną, polegającą na wymuszaniu pieniędzy od bogatych przedsiębiorców. Jednak działalność nie ograniczała się tylko do terroru, prowadzono także ożywioną działalność propagandową. Pod koniec października wydano manifest wzywający do strajku powszechnego, nawoływano do walki z caratem i burżuazją, celem ustanowienia anarchizmu komunistycznego, mówiono o potrzebie walki z państwem poprzez niszczenie połączeń telekomunikacyjnych, nakazywano wystąpienie przeciw burżujom, oswobodzenie więźniów, zajęcie sklepów i rozdanie dóbr biednym. W listopadzie 1905 wydano kolejną odezwę "Ruch niszczenia jest duchem twórczości", w której wyraźnie zaznaczają się wpływy Bakunina, wypowiadającego się w podobny sposób o niszczeniu. W odezwie anarchokomuniści protestują przeciwko jakiemukolwiek ustrojowi państwowemu, w tym także demokracji, gdyż państwo zawsze jest przedmiotem wyzysku ludu. Piszą wprost "Precz z demokracją", którą uważają za nowe okowy dla ludu, szykowane przez burżuazję. Równocześnie wzywają do strajków i walki przeciw burżuazji twierdząc iż strajki pokojowe nie zastraszą burżuazji. Wzywają do terroru masowego i indywidualnego, nawiązując do terroru bezmotywnego czarnoznamieńców "póki istnieje teraźniejsze społeczeństwo burżuazyjne ugruntowane na gwałcie, proletariat może przemawiać jednym tylko językiem, językiem bomb i dynamitu". Głoszą iż proletariat powinien przejmować miasta i ogłaszać bezrządowe komuny anarchistyczne oparte na powszechnej równości. Odezwę swą kończą hasłami "Śmierć burżuazji! Precz z demokracją! Niech żyje rewolucyjna klasowa walka proletariatu! Niech żyje komuna anarchistyczna!". Pod koniec grudnia wydają kolejną odezwę do robotników wzywającą do walki przeciw republice demokratycznej. Pod koniec 1905 roku anarchistom warszawskim udało się zorganizować filię w Łodzi występującą pod nazwą Łódzka Grupa Anarchistów-Komunistów "Internacjonał", która wydała odezwy podobne w treści do grupy warszawskiej. W grudniu jednak nastąpiły aresztowania i egzekucje w wyniku których nastąpił rozpad organizacji.
Na przełomie 1905/1906 powstała w Warszawie krótkotrwała organizacja anarchistyczna "Proletariat", o której jednak brak bliższych danych.
Tymczasem w marcu 1907 roku do Warszawy przybył z Brukseli anarchista o pseudonimie Sen-Goj z papierami obywatela belgijskiego na nazwisko August Waterloo. Nawiązał on kontakt z zakonspirowanymi anarchistami warszawskimi. Rozpoczęto odbudowę "Internacjonału", ponieważ z takim to właśnie zamiarem przybył do Polski Sen-Goj. Plonem jego akcji było także powstanie takiej grupy jak "Czerwona Chorągiewka", o której jednak brak bliższych danych. Pojawił się również organ anarchokomunistów drukowany w Londynie "Głos Rewolucji", gdzie nawoływano do walki z burżuazją i socjaldemokracją oszukującą proletariat wizjami reform.
W międzyczasie w 1907 roku w Warszawie powstała Grupa Anarchistów-Komunistów "Wolność", która w sierpniu wydała odezwę wzywającą robotników do "Odrodzenia Anarchizmu". Krytykują w niej anarchistów, którzy podjęli polityczną działalność i odciągają robotników od walki, wciągając w polityczne rozgrywki. Piszą iż anarchizmu nie da się zabić, anarchizm to życie tych co walczą za wolność, gdyż wyrósł on z biedy i pojawiał się od zawsze. Tam gdzie był tyran, tam był także i anarchizm jako głos protestu, walki, anarchii. Wzywają do walki póki ostatni tyran nie umrze, póki nie zniknie ostatnia cerkiew, póki nie pokonają kapitalizmu, póki na świecie nie będzie dominować polityczna i ekonomiczna swoboda, póki każdy nie będzie całkowicie wolny w społeczeństwie komunizmu anarchistycznego. Manifest kończy się hasłem "Śmierć tyranii i burżuazji, oto odradza się anarchizm, przychodzi socjalna rewolucja, komuna anarchistyczna.".
W lipcu 1907 roku anarchiści z Polski i Litwy zorganizowali w Kownie konferencję. Przyjęto wspólną deklarację wzywającą do federacji wszystkich grup. Zalecano akcje ekspriopracyjne, zwalczanie związków zawodowych jako wymysł burżuazji, zalecano strajki. Jednakże wkrótce po konferencji Grupa "Internacjonał" w wyniku aresztowań, do połowy 1908 roku, zostaje rozbita, by się już nie odrodzić.
Po 1907 roku w organizacjach o anarchistycznym profilu można obok ideowych aktywistów spotkać także byłych członków PPS-Frakcji Rewolucyjnej, jak i ludzi przypadkowych, wykolejonych, wywodzących się z miejskiego lumpenproletariatu. Działalność tych ludzi spychała te grupy na pozycje zwykłego bandytyzmu. Do takich organizacji można zaliczyć "Zmowę Robotniczą", która wprowadzała w czyn poglądy Jana Wacława Machajskiego, twórcy tak zwanej "machajewszczyzny" w ruchu robotniczym. Jednak jak pisze Sebastian Dzikowski, działająca w Warszawie Zmowa Robotnicza nie miała nic wspólnego z samym Machajewskim. Bowiem, jak konkluduje dalej, członkowie odwoływali się do jego prac bez ich znajomości i bez wiedzy autora. Machajewski bowiem krytykował socjalizm jako ideologię poprzez którą inteligencja chce zdobyć władzę wykorzystując rewolucję proletariacką. Odrzucał zatem tworzenie partii politycznych, a walka miała się skupić na ekonomii, tak by zrównać płace robotników fizycznych i umysłowych. Do realizacji planu niezbędna była zatem powszechna ogólnoświatowa zmowa robotnicza, mogąca doprowadzić do strajku generalnego. Szybko jednak wskutek aresztowań doszło do rozbicia grupy, a sam Machajski został aresztowany i tylko dzięki osobistemu wstawiennictwu Stefana Żeromskiego, który był jego oddanym przyjacielem, nie doszło do przekazania go Rosji. Szybkie rozbicie Zmowy było możliwe między innymi i dlatego, iż socjaliści poczuli się zagrożeni i rozpętali przecie Zmowie kampanię oszczerstw, posuwając się nawet do tego, iż tworzyli fikcyjne komórki Zmowy mające na celu jej dyskredytację.
W tym także mniej więcej okresie działała tajna organizacja o nazwie "Terroryści-Rewolucjoniści", która była protoplastą organizacji "Rewolucyjnych-Mścicieli". W programie swym Terroryści deklarują iż są organizacją o charakterze terrorystyczno-polityczno-ekonomicznym, walczą o oswobodzenie robotniczej klasy z jarzma burżuazji i państwa. Kreśląc obraz społeczeństwa do którego dążą, wskazują komunistyczną wspólnotę majątkową.
Luźny kontakt ze Zmową Robotniczą utrzymywali aktywiści założonej nieco później w Łodzi organizacji "Rewolucyjnych-Mścicieli", grupy nastawionej niemal wyłącznie na terror indywidualny i wspomaganie uwięzionych aktywistów i ich rodzin. Mściciele rekrutowali się w większości z byłych członków Organizacji Bojowej PPS, obowiązywała ich surowa dyscyplina na wzór Katechizmu Rewolucyjnego Bakunina. Swe życie składali do dyspozycji organizacji. Nasilenie ich akcji nastąpiło w latach 1910/12. Dokonują oni szeregu napadów zbrojnych. W 1912 roku wydają odezwę "Do robotników i robotnic" pisząc "(...) ten tylko doczeka wolności kto z woli własnej jest wolny. Tylko przemocą zdobywa się Królestwo Niebieskie (...)". W tym też to roku policja aresztowaniami rozbija grupę. W czasie działalności Mścicieli istniały w Łodzi jeszcze dwie inne grupy anarchistyczne. Pierwsza to "Anarchia", która stanowiąc wyjątek od reguły w polskich organizacjach anarchistycznych, potępiała bezpośredni terror i kładła nacisk na pracę agitacyjno-propagandową. Uważała że zwycięstwo anarchistyczne może jedynie odnieść sukces w wyniku rewolucji światopoglądowej. W tym przypadku widać odstępstwo od reguły terroru i wyraźny wpływ na działalność grupy poglądów i twórczości Edwarda Abramowskiego. Drugą grupą była organizacja "Czarny Kruk", o której to jednak działalności i poglądach brak jednak bliższych informacji.
Z powyższego krótkiego zarysu działalności polskich organizacji anarchistycznych można wysunąć kilka wniosków.
Po pierwsze większość z nich była inspirowana z zagranicy, czy to przez pomoc finansową i materialną, czy wręcz założone przez emisariuszy zagranicznych. Stąd wynika jasno jak silne były powiązania polskich organizacji z zagranicą.
Drugim wnioskiem jaki się nasuwa jest fakt, iż znakomita większość z nich rekrutowała się ze środowisk żydowskich, co skutecznie uniemożliwiło jej rozszerzenie na szersze masy, gdyż polscy robotnicy byli pod wpływem organizacji socjalistycznych zwalczających anarchizm. Dlatego też cios zadany w pogromie białostockim ludności żydowskiej w dłuższej perspektywie przyczynił się do upadku całego ruchu, który od tamtego okresu był coraz słabszy.
Trzecią konkluzją jaka się nasuwa po lekturze działalności organizacji anarchistycznych wynika jasno iż znakomita większość z nich posługiwała się terrorem, co ułatwiało później przeciwnikom anarchii ukucie fałszywego jej obrazu. Terror ten jednak można spróbować usprawiedliwić faktem, iż uciskani robotnicy nie widzieli innego wyjścia w owej sytuacji jak walkę za pomocą bomb i terroru, kiedy to pokojowe środki nie zdały rezultatu. Pewnym usprawiedliwieniem może być terror, aresztowania i stracenia bez wyroków sądowych stosowane przez państwo carskie za samą przynależność do organizacji anarchistycznej.
Można zatem stwierdzić, iż organizacje anarchistyczne poza paroma chlubnymi wyjątkami posługiwały się, zupełnie odmiennie niż czołowi polscy teoretycy anarchizmu, terrorem. Nie zauważając przy tym jakby zupełnie działalności i twórczości polskich teoretyków anarchizmu, propagujących inne, pokojowe metody walki z państwem i burżuazją, podkreślających samodoskonalenie duchowe i rolę przemiany społecznej mentalności, tak by było łatwiej osiągnąć, a potem utrzymać wymarzony anarchistyczny model współżycia komunistycznego.
[edytuj] Organizacje
[edytuj] Anarchokomunizm a inne nurty anarchizmu
[edytuj] Komunizm a kolektywizm
Bez wątpienia, Piotr Kropotkin w swej pracy, wychodził od założeń anarchizmu kolektywistycznego, tym nie mniej, lecz był on wobec niektórych rozwiązań nastawiony sceptycznie, widząc w nim jedynie - coś pomiędzy kapitalizmem a komunizmem, który de facto wprowadza zasadę wzajemności i wspólnoty, ale z drugiej strony nie likwiduje nierówności oraz indywidualnego podziału owocami pracy.
Przede wszystkim, Kropotkin odrzucał kolektywistyczną idee podziału owocami pracy, którą można ująć w zasadę: "każdemu wg. pracy", tym samym Piotr Kropotkin odrzucił teorię Marksa, którą przyjął Michał Bakunin, dotyczącą wartości pracy(patrz sekcja o wartości pracy). Wg. Kropotkina, zasada ta nie była ideałem lub nawet postępem w drodze do ideału. Po za tym, zasada ta, zawierała wiele sprzeczności - skoro środki produkcji, narzędzia, surowce, ziemia etc. mają zostać wspólne - podczas gdy korzystając z tych narzędzi, każdy by dostawał nie proporcjonalną i nierówną ilość owoców pracy, wypracowaną przez siebie, ale narzędziami wspólnoty.
Po za tym, Piotr Kropotkin widział w tej zasadzie i w tym modelu, pewną formę kapitalizmu - gdyż wg. niego przyjęcie nowych form własności, wymusza, automatyczne, odrzucenie starych form podziału dóbr, gdzie wspólne narzędzia, prowadzi do wspólnego spożywania jej owoców a domeną kapitalizmu, jest niesprawiedliwy i nierówny podział owocami pracy.
[edytuj] Komunizm a syndykalizm
[edytuj] Komunizm a anarchizm indywidualistyczny
[edytuj] Zobacz
- Internetowa Biblioteka Wolnościowa - http://www.ibw.com.pl
- Czarny Sztandar - http://www.czsz.org
- Forum Anarchistyczne - http://www.forum.ibw.com.pl
