Działalność rewolucyjna na ziemiach polskich wchodzących w skład Cesarstwa Niemieckiego

Z Anarchopedia

Od końca 1879 roku polski ośrodek socjalistyczny w Genewie podjął próbę działalności w Poznańskiem. Zaczęły tu docierać pojedyncze egzemplarze pisma „Równość" i innych druków socjalistycznych. W drugiej połowie 1881 roku przybyli do Poznania w celu podjęcia propagandy rewolucyjnej Stanisław Mendelson, Maria Jankowska, Hieronim Truszkowski i Józef Konstanty Janiszewski. Działali oni w porozumieniu z socjalistami niemieckimi, lecz wyłącznie wśród polskich robotników i rzemieślników. Przywieźli ze sobą sporą ilość literatury propagandowej i podjęli wysiłki, aby dotrzeć do środowiska robotniczego. W pewnym stopniu im się to udało, zaczęli organizować nielegalne zebrania i tworzyć kółka robotnicze, znajdując zwolenników wśród załogi fabryki Cegielskiego oraz w pewnych grupach rzemieślniczych.

Według informacji policyjnych miało się odbyć siedem takich zebrań. Przybyła z Genewy grupa starała się rozszerzyć agitację także na inne miasta wielkopolskie, ale działała tak nieumiejętnie, a jednocześnie wzbudziła tak wielki niepokój klas posiadających, że policja pruska bez większego trudu aresztowała ją w komplecie i przekazała sądowi. Pierwszy proces socjalistów polskich w Poznaniu, który toczył się w lutym 1882 roku, spełnił podobną rolę, jak wcześniejsza rozprawa krakowska przeciw Waryńskiemu i innym: wywołał zainteresowanie dla socjalizmu i spopularyzował jego idee. Kary wymierzone przez sąd pruski pierwszym polskim socjalrewolucjonistom były dość wysokie: sięgały nawet 3 lat pozbawienia wolności. Troje oskarżonych pochodzących z zaboru rosyjskiego miało zostać, po odbyciu kary więzienia, przekazanych władzom rosyjskim. Jankowskiej i Mendelsonowi umożliwiono jednak ucieczkę znad granicy.